Nowa misja kultury w dobie algorytmów. Dlaczego biblioteki powinny oswoić AI?

Współczesna Polska znalazła się w ciekawym punkcie, który najnowszy raport KPMG „Sztuczna inteligencja w Polsce” opisuje jako technologiczny paradoks. Choć aż 69% z nas deklaruje, że regularnie korzysta ze sztucznej inteligencji, to tylko 29% badanych przeszło w tym zakresie jakiekolwiek szkolenie. W poniższym artykule przyglądamy się najważniejszym wnioskom z raportu, które bezpośrednio dotyczą instytucji kultury.

Dla osób pracujących w bibliotekach i ośrodkach kultury ta luka kompetencyjna to przede wszystkim konkretne pole do zagospodarowania. Pokazuje ona, że nasze instytucje mają szansę stać się merytorycznymi przewodnikami po cyfrowym świecie, oferując wsparcie tam, gdzie brakuje systemowej edukacji. Wdrażanie rozwiązań opartych na AI w codziennej praktyce to dziś coś więcej niż tylko podążanie za technologicznym trendem. To pragmatyczny sposób na to, by pomóc mieszkańcom odnaleźć się w nowej rzeczywistości i zadbać o to, by każdy w lokalnej społeczności mógł korzystać z nowoczesnych narzędzi w sposób świadomy i bezpieczny.

Na skróty:

• Biblioteki mają szansę wypełnić lukę wiedzy u większości Polaków, którzy choć używają sztucznej inteligencji na co dzień, rzadko uczestniczą w profesjonalnych szkoleniach dotyczących jej bezpiecznego wykorzystania.
• Automatyzacja powtarzalnych zadań biurowych i administracyjnych pozwala pracownikom kultury odzyskać czas, który mogą teraz w pełni poświęcić na bezpośrednią pomoc czytelnikom oraz budowanie relacji z lokalną społecznością.
• Instytucje kultury stają się kluczowymi ośrodkami walki z dezinformacją, ucząc mieszkańców krytycznego myślenia oraz umiejętności odróżniania prawdziwych informacji od zmanipulowanych materiałów.
• Dzięki zaufaniu, jakim cieszą się biblioteki, osoby starsze i wykluczone cyfrowo zyskują bezpieczną przestrzeń do nauki nowych technologii, co chroni je przed lękiem i izolacją w szybko zmieniającym się świecie.
• Wprowadzenie jasnych zasad etycznych oraz polityki prywatności w instytucjach pozwala wyjść z szarej strefy nieoficjalnego korzystania z algorytmów, co zwiększa bezpieczeństwo danych i chroni prawa autorskie w sektorze kreatywnym.

Efektywność pracy w kulturze dzięki automatyzacji AI

Wprowadzenie sztucznej inteligencji do codziennych obowiązków kadr kultury to przede wszystkim sposób na odzyskanie cennego czasu. Statystyki pokazują, że 75% użytkowników oszczędza go na zadaniach powtarzalnych, co w realiach biblioteki pozwala oddelegować algorytmom żmudne przygotowywanie opisów wydarzeń, postów do mediów społecznościowych czy raportów. Dzięki temu pracownicy mogą powrócić do swojej najważniejszej roli: animatorów i przewodników, którzy mają czas na bezpośrednią rozmowę z czytelnikiem. AI nie zastępuje tu człowieka, lecz staje się jego inteligentnym asystentem, ułatwiając precyzyjne dopasowanie oferty do potrzeb mieszkańców.

Rola biblioteki w walce z dezinformacją i fake newsami

W świecie zdominowanym przez algorytmy biblioteki zyskują nową, niezwykle ważną funkcję centrów weryfikacji informacji. Dezinformacja jest wskazywana jako największe zagrożenie przez ponad połowę Polaków, a jednocześnie większość z nas ma trudności z rozpoznawaniem manipulacji typu deepfake. Instytucje kultury stają się „trzecim miejscem”, w którym obywatele mogą nauczyć się krytycznego myślenia i bezpiecznego korzystania z technologii. Jest to szczególnie istotne dla młodzieży oraz seniorów, którzy w atmosferze zaufania mogą oswoić narzędzia AI pod okiem kompetentnych doradców, unikając cyfrowego wykluczenia.

Warto jednak pamiętać, że aby skutecznie pełnić rolę przewodników, pracownicy kultury muszą najpierw sami zadbać o własne kompetencje. Trudno uczyć innych krytycznego myślenia czy bezpiecznego korzystania z nowych narzędzi, nie rozumiejąc mechanizmów, które za nimi stoją. Dlatego tak ważne jest, aby zespoły bibliotek i ośrodków kultury stawiały na systematyczną edukację i rozwój w obszarze sztucznej inteligencji. Tylko dzięki stałemu podnoszeniu kwalifikacji i praktycznemu sprawdzaniu dostępnych rozwiązań, będziemy w stanie oferować mieszkańcom rzetelne wsparcie i budować ofertę, która odpowiada na realne wyzwania współczesności.

Budowanie zaufania społecznego do nowych technologii

Podczas gdy ogólne zaufanie do systemów państwowych bywa zróżnicowane, instytucje kultury i nauki cieszą się renomą na poziomie 87%. Ten kapitał pozwala bibliotekom stać się przewodnikami po świecie AI. W takiej rzeczywistości zamiast lęku przed byciem zastąpionym przez maszyny, pracownicy kultury mają okazję promować technologię „z ludzką twarzą”. Sztuczna inteligencja w kulturze może służyć integracji, na przykład poprzez ułatwianie dostępu do zbiorów osobom z niepełnosprawnościami. W ten sposób instytucja staje się forum debaty o etyce i sprawia, że cyfrowy postęp zamiast izolować, realnie zbliża ludzi do siebie.

Standardy etyczne i bezpieczeństwo danych w instytucjach kultury

Ważnym krokiem w profesjonalizacji sektora jest wyjście z tzw. szarej strefy, w której obecnie 55% pracowników ukrywa korzystanie z AI. Biblioteki i ośrodki kultury mają szansę stać się liderami we wdrażaniu jasnych polityk transparentności i zasad ochrony danych osobowych. Ustalenie czytelnych wytycznych dotyczących praw autorskich w projektach kreatywnych buduje poczucie bezpieczeństwa zarówno u twórców, jak i odbiorców. Dzięki takiemu podejściu kultura staje się moderatorem rozwoju technologicznego, dbającym o to, by każda innowacja służyła dobru lokalnej społeczności.

Nowoczesna kultura w służbie społeczeństwa

Wdrażanie sztucznej inteligencji w instytucjach kultury to proces, który pozwala połączyć technologiczny postęp z pragmatycznym podejściem do potrzeb odbiorcy. Nasze placówki mają dziś szansę stać się wzorem mądrej adaptacji nowych narzędzi, gdzie biblioteka czy dom kultury funkcjonują jako nowoczesne i rzetelne centra wsparcia. Taka zmiana to przede wszystkim inwestycja w odporność społeczną oraz przyszłość, w której technologia realnie wzmacnia ludzkie możliwości, zamiast je ograniczać.

Szerszy kontekst tych zmian oraz szczegółowe dane na temat tego, jak polskie społeczeństwo i biznes odnajdują się w nowej rzeczywistości, znajdą Państwo w pełnej wersji raportu KPMG: „Sztuczna inteligencja w Polsce”.