Sztuczna inteligencja w bibliotece – jak korzystać z niej świadomie i odpowiedzialnie?

Sztuczna inteligencja w bibliotece coraz częściej staje się elementem codziennej pracy. Może pomagać w przygotowywaniu tekstów, materiałów edukacyjnych i promocyjnych, porządkowaniu informacji, analizowaniu danych czy wspieraniu komunikacji z użytkownikami. W wielu przypadkach pozwala szybciej wykonać zadania, które wcześniej wymagały znacznie więcej czasu.

Nie chodzi więc już wyłącznie o pytanie, czy biblioteka będzie korzystać ze sztucznej inteligencji, ale jak będzie z niej korzystać. Wraz z nowymi możliwościami pojawiają się bowiem kwestie dotyczące ochrony danych, bezpieczeństwa informacji, wiarygodności generowanych treści oraz odpowiedzialności za sposób wykorzystania narzędzia.

Możliwości AI to dopiero początek

Wykorzystanie sztucznej inteligencji może mieć bardzo różną skalę. Czym innym jest poproszenie narzędzia o propozycje tytułów wydarzenia czy pomoc w uporządkowaniu ogólnego materiału, a czym innym analiza korespondencji od czytelników, transkrypcja nagrania ze spotkania czy wykorzystanie AI w systemie obsługującym użytkowników.

Im bardziej AI jest związana z konkretnymi osobami, ich danymi lub decyzjami dotyczącymi użytkowników biblioteki, tym większej uwagi wymaga sposób jej wykorzystania. Dlatego punktem wyjścia nie powinno być samo pytanie: „Co potrafi to narzędzie?”, ale również: „Jaki problem chcemy rozwiązać i czy właśnie to rozwiązanie jest właściwe?”

Warto także pamiętać, że sztuczna inteligencja nie przejmuje odpowiedzialności za rezultat swojej pracy. Wygenerowany tekst może zawierać błędy, niepełne informacje lub nieuzasadnione wnioski. Ostateczna decyzja o wykorzystaniu takiego materiału nadal należy do człowieka.

Dane i prywatność mają znaczenie

Jednym z najważniejszych obszarów jest to, jakie informacje trafiają do narzędzi AI. W codziennej pracy biblioteki mogą to być między innymi wiadomości od czytelników, listy uczestników wydarzeń, dokumenty, nagrania czy informacje dotyczące pracowników.

Samo usunięcie imienia i nazwiska również nie zawsze oznacza, że materiał jest anonimowy. Połączenie kilku pozornie nieistotnych informacji może czasem pozwolić na rozpoznanie konkretnej osoby.

Dlatego przed wykorzystaniem AI warto wiedzieć nie tylko, co narzędzie potrafi, ale również jakie informacje mu przekazujemy, kto je przetwarza i na jakich zasadach. Popularność konkretnego rozwiązania nie jest wystarczającym powodem, aby powierzać mu dane znajdujące się w dokumentacji biblioteki.

Potrzebne są proste zasady

Odpowiedzialne korzystanie z AI nie musi oznaczać tworzenia skomplikowanych procedur ani rezygnacji z nowych technologii. Biblioteka potrzebuje przede wszystkim jasnych zasad, które pomogą pracownikom podejmować właściwe decyzje w codziennych sytuacjach.

Warto określić, z jakich narzędzi można korzystać służbowo, jakich informacji nie należy do nich wprowadzać, kiedy materiał trzeba wcześniej zanonimizować oraz kto odpowiada za sprawdzenie rezultatu. Istotne jest również to, aby pracownicy wiedzieli, co zrobić w przypadku błędu lub niewłaściwego wykorzystania narzędzia.

Takie podejście pozwala połączyć korzyści płynące z AI z odpowiedzialnością za dane i osoby, z którymi biblioteka pracuje. Szkolenie zespołu nie powinno więc ograniczać się do poznawania kolejnych funkcji ChatGPT czy Gemini – równie ważne jest rozumienie granic bezpiecznego zastosowania tych narzędzi.

Sztuczna inteligencja w bibliotece – od czego zacząć?

Dobrym początkiem może być przyjrzenie się temu, jak sztuczna inteligencja jest już wykorzystywana w bibliotece. Jakich narzędzi używają pracownicy? Do jakich zadań? Jakie informacje trafiają do tych narzędzi? Które zastosowania wymagają dodatkowej ostrożności?

Na te pytania warto odpowiedzieć wspólnie, z uwzględnieniem zarówno praktyki pracy zespołu, jak i kwestii ochrony danych. Właśnie taką potrzebę uporządkowania sposobu korzystania z AI podkreśla również Urząd Ochrony Danych Osobowych, który opublikował zestaw pytań pomagających podmiotom publicznym ocenić planowane wykorzystanie systemów sztucznej inteligencji.

To jednak dopiero punkt wyjścia. W praktyce pojawia się znacznie więcej konkretnych pytań dotyczących danych, dostawców narzędzi, odpowiedzialności, nadzoru człowieka czy reagowania na błędy.

W artykule dostępnym na stronie Good Books przyglądamy się im bliżej i przekładamy je na realia codziennej pracy biblioteki.

[PRZECZYTAJ: „Bezpieczne i zgodne z prawem wykorzystanie AI w bibliotece” →]